Tavuk mu hormondan çıkar, Hormon mu Tavuktan? (Zeynep Talo Yazdı!)

Hacettepe Gıda Mühendisliği Bölümü’nde okurken profesör, doçent, doktor öğretim görevlilerimizin ağzından, marka ürünler tüketmemizin; daha doğalmış gibi görünen açık ve dökme ürünleri tüketmekten daha sağlıklı olduğunu sıklıkla duyduğumu hatırlıyorum. Çeşitli kaynaklardan edindiğim bilgilerle derlediğim bu yazım bunu doğrular nitelikte:
Kanatlı ve büyük baş hayvanlarda, yemden yararlanma kabiliyetini ve gelişimi arttırmak, yağlanma oranını azaltmak için hormon kullanımı yaklaşık 50 yıl önce gündeme gelmiştir. Yapılan araştırmalar hayvanlarda kullanılan hormonun ette kalıntı bıraktığı ve bunun da tüketildiğinde insan vücudunda bazı olumsuz etkilere sebep olduğunu ortaya koymaktadır.¹

Ancak 1996 yılında Avrupa Birliği hormon ve β-antogonistler gibi gelişim arttırıcı maddelerin hayvanlarda kullanımını yasaklayan, AB mevzuatı (96/23/EC ve 96/22/EC sayılı Konsey Direktifleri ile 98/179/EC sayılı Konsey Kararı) nı yayınlamıştır.2 Ülkemizde ise ilk olarak, 2003 yılında yayınlanan “Gıda Değeri Olan Hayvanlara Uygulanması Yasaklanan ve Belli Şartlara Bağlanan Hormon ve Benzeri Maddeler Hakkında Tebliğ” kapsamında stilbenler, stilben türevleri, tuzları ve esterleri, antitiroidal etkili maddeler, anabolizan amaçlı kullanılan steroidler, zeranol da dahil olmak üzere rezorsilik asit laktonlar ve βantagonist etkili maddeleri içeren hayvansal kökenli gıdaların insan tüketimine sunulması yasaklanmıştır. Yine bu tebliğde stilbenler, stilben türevleri, tuzları ve esterlerinin imali, ithali, piyasaya ve kullanıma arz edilmeleri, bulundurulmaları ve tüm hayvan türlerine uygulanmaları yasaklanmış; östrojenik, androjenik, gestajenik etkili maddelerin veteriner hekim tarafından gıda değeri olan hayvanlara sadece tedavi ve zooteknikal amaçla uygulanabilmesi , bu maddelerin uygulandığı hayvanların ancak ilaç kalıntı arınma süreleriyle ilgili sınırlamalara uyulduktan sonra kesime sevk edilebileceği belirtilmiştir.3

Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından, “Türk Gıda Kodeksi Canlı Hayvanlar Ve Hayvansal Ürünlerde Belirli Maddeler İle Bunların Kalıntılarının İzlenmesi İçin Alınacak Önlemlere Dair Yönetmelik” kurallarına göre hayvansal gıdalardaki kalıntı analizleri, her yıl düzenlenen ve yıllık olarak hazırlanan ulusal kalıntı izleme planı çerçevesinde gerçekleştirilmektedir.4

sağlıklıtavuk.org Web sitesi, Avrupa Birliği ülkelerinde olduğu gibi, ülkemizde de kanatlı yetiştiriciliğinde hormon kullanılmadığını belirtmektedir. Buna gerekçe olarak yasal olarak belirlenmiş yasakları göstermekte; ayrıca hormonların pahalı ve uygulamasının da maliyet arttırıcı olduğunu belirtmektedir.



Yine sağliklitavuk.org sitesinin belirttiği üzere geçmişte, ABD başta olmak üzere gelişmiş ülkelerde kanatlı hayvanlarda hormon kullanımının uygulanabilirliği ile ilgili araştırmalar yapılmış, yem katkısı şeklinde yapılacak hormon uygulamalarından sonuç alınamadığı bilimsel olarak ispatlanmıştır. Enjeksiyon metodunun ise rasyonel olmadığının belirlenmesi nedeniyle bu yöndeki araştırmalardan da vazgeçilmiştir
AB ”Kalıntı İzleme Programı” çerçevesinde, Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı yetkilileri antibiyotik, hormon rezidüleri, pestisit kalıntıları ve ağır metallerin varlığını karaciğerlerden ve etten numune alarak sürekli olarak kontrol etmektedir. Türkiye’de yetiştirilen kanatlı hayvanlarda hormon kullanımına bugüne kadar rastlanmamış, bu konuda yetkili kurumlar tarafından tek bir vaka rapor edilmemiştir.5
US Department of Agriculture’ ın yaptığı araştırmaya göre tavuklardaki şişmanlık ve obezite vücut ihtiyacına göre fazla gıda enerjisi alma sonucu oluşan dengesizlikten kaynaklanmaktadır. Bu enerji en çok yağ olarak stoklanmaktadır. 6

Eti fazla yağlanması az olan yeni nesil tavuklarla ilgili, endüstrinin önde gelen firmalarının yaklaşımları ise; yıllar boyunca en iyi verimi vermiş anne babaların çiftleştirilerek verimli etlik kanatlı ırkı oluşturulduğu yönündedir. Bu ırkta yağlanma, ırkın gereği olarak, az, et miktarı ise fazladır. Uygun koşullar sağlanmış kümeslerde, protein ve enerji açısından dengelenmiş yemlerle büyütülen kanatlılar vücutları yeterli et ağırlığına ulaştığı anda kesime alınmaktadır. Bu da halk tarafından büyüme süresinin kısa olduğu gibi bir algı oluşmasına neden olmaktadır. 7

Sonuç olarak; önemli ve ucuz protein kaynağı olan beyaz etle ilgili önyargıları, marka olma kaygısı taşıyan, kalitesini çeşitli sertifikalarla belgelendirmiş, düzenli olarak denetlenen ve ürünlerinin yıllık plana göre kalıntı analizleri yapılan firmaların ürünlerini tüketirken kırmak; ülkemiz üreticilerine güvenebilmeyi başarmak, üretime destek olmak ve sağlıklı beslenebilmek adına faydalı bir adım olacaktır.

1. Hayvansal Gıdalarda Hormon Kalıntıları, Tüketici Sağlığına Yönelik Riskler ve İlgili Yasal Düzenlemeler; Figen ÇETİNKAYA, Tülay ELAL MUŞ; Uludag Univ. J. Fac. Vet. Med.; 29 (2010), 2: 77-82
2. Hayvansal Gıdalarda Kalıntı ile ilgili Yasal Düzenlemeler; Nurullah Özdemir; Namık Kemal Üniversitesi, Veteriner Fakültesi,Farmakoloji ve Toksikoloji Anabilim Dalı; www.ggd.org.tr; Makaller; 03 11.2015
3. Hayvansal Gıdalarda Hormon Kalıntıları, Tüketici Sağlığına Yönelik Riskler ve İlgili Yasal Düzenlemeler; Figen ÇETİNKAYA, Tülay ELAL MUŞ; Uludag Univ. J. Fac. Vet. Med.; 29 (2010), 2: 77-82
4. Hayvansal Gıdalarda Kalıntı ile ilgili Yasal Düzenlemeler; Nurullah Özdemir; Namık Kemal Üniversitesi, Veteriner Fakültesi,Farmakoloji ve Toksikoloji Anabilim Dalı; www.ggd.org.tr; Makaller; 03 11.2015
5. sağlıklıtavuk.org
6. Why Are Chickens Getting So Fat?; US Department of Agriculture; www.sciencedaily.com; January 7, 2008