Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliği Özet

Bu Yönetmelik gıdalarda bulunabilen belirli bulaşanların maksimum limitlerini belirlemek amacıyla 5996 sayılı Kanunun 23 ve 24. maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.

Yatay Kodeks olarak ta tarif edebileceğimiz ürünlere özel çıkarılmış mevzuatlarda bu yönetmelik sıklıkla geçer. Her ürün için ayrı ayrı yazmak yerine Gıda Mevzuat’ı Gıda Bulaşanlarının limitlerini daima bu yönetmeliğe atıfta bulunarak belirtir. Örnek olarak “İçme sütü! UHT/ Pastörize/ Sterilize ve diğer ayrıntılar.” başlıklı tebliğ özetimizi inceleyebilirsiniz.



Genel Hükümler

Bulaşanların maksimum limitleri ile ilgili genel hükümler bu yönetmelikçe belirtilmiştir.. Buna göre; EK-1’de yer alan ve maksimum limiti aşan miktarda bulaşan içeren gıdalar, piyasaya arz edilemez. Bu maksimum limitlerin altında bir bulaşma var ise (Ek-1 de aksi belirtilmedikçe) gıdaların yenilebilir kısmında bulunabilir.

Bunun dışında EK-1’de yer alan maksimum limitlere uygun olmayan gıdalar, gıda bileşeni olarak başka bir gıdada da kullanılamaz. Limite uygun gıdalar ile uygun olmayan gıdalar da bu yönetmelik hükümleri gereği karıştırılamazlar. 

Bulaşan limitini düşürmek amacıyla ayıklama veya diğer fiziksel işlemlere tabi tutulan gıdalar, doğrudan insan tüketimine sunulması veya gıda bileşeni olarak kullanılması amaçlanan gıdalar ile karıştırılamaz. EK-1’in ikinci bölümünde yer alan bulaşanları (mikotoksinleri) içeren gıdalara, kimyasal uygulamalar ile detoksifikasyon yapılamaz.

Kurutulmuş, seyreltilmiş, işlenmiş ve birden fazla bileşen içeren gıdalara da EK-1’de yer alan bulaşanların maksimum limitleri uygulanırken;

  • Kurutma veya seyreltme işlemine bağlı olarak bulaşan konsantrasyonunda ortaya çıkan değişiklikler,
  • Gıdanın üretiminde kullanılan işleme bağlı olarak bulaşan konsantrasyonunda ortaya çıkan değişiklikler,
  • Bileşenlerin üründeki nispi oranları,
  • Analitik tayin limiti, dikkate alınır.

Bakanlığın resmi kontrolleri sırasında; kurutma, seyreltme, işleme ve/veya karıştırma işlemleri veya bu işlemler sonucunda elde edilen  konsantrasyon veya seyreltme faktörü, gıda işletmecisi tarafından temin edilir ve doğrulanır.



Gıda işletmecisinin gerekli konsantrasyon veya seyreltme faktörünü belirlemediği veya belirlenen faktörün sunulan gerekçeler ışığında Bakanlık tarafından doğru bulunmadığı durumlarda, insan sağlığının en üst düzeyde korunması amacıyla Bakanlık, eldeki bilgiler ışığında uygun bir faktör belirler.

Yerfıstığı, diğer yağlı tohumlar, sert kabuklu meyveler, kuru meyveler, pirinç ve mısır için özel hükümler

EK-1’in ilgili bölümlerinde yer alan maksimum aflatoksin limitine uygun olmayan yerfıstığı, diğer yağlı tohumlar, sert kabuklu meyveler, kuru meyveler, pirinç ve mısır;

  • Doğrudan insan tüketimine sunulamaz ve/veya gıda bileşeni olarak kullanılamaz.
  • Sevkiyat  veya partinin depolama sürecinde ; kullanım amacını açıkça gösterecek şekilde etiketlenmesi ve sevkiyat veya partideki her bir çuval veya kutunun etiketi ve bunlarla birlikte hareket eden orijinal dokümanın üzerinde; “insan tüketimine sunulmadan veya gıda bileşeni olarak kullanılmadan önce, aflatoksin miktarını azaltmak amacıyla ayıklama veya diğer fiziksel işlemlere tabi tutulması gereken ürün” şeklinde belirgin ve silinmez bir açıklamanın bulunması gerekir. Sevkiyat veya parti tanımlama kodunun her bir çuval veya kutu ve bunlarla birlikte hareket eden orijinal doküman üzerinde silinmeyecek şekilde işaretli olması ve aflatoksin limitlerine uygun olması halinde piyasaya arz edilir.(bkz.EK-1’in ikinci bölümünün 2.1.1, 2.1.2, 2.1.3, 2.1.4 ve 2.1.11 satırları)
  • Ayıklama veya diğer fiziksel işlemler sonucunda herhangi bir zararlı kalıntı oluşması halinde bu maddede yer alan ürünler piyasaya arz edilemez.

Fındık, yerfıstığı, diğer yağlı tohumlar, hububat ve bunlardan elde edilen ürünler

  • İthal edilen her bir çuval veya kutunun etiketinde ve bunlarla birlikte hareket eden orijinal dokümanın üzerinde gıdanın kullanım amacına ilişkin açık bir ifadenin yer alması gerekir.
  • Sevkiyattaki her bir çuval veya kutu üzerinde sevkiyat tanımlama kodunu içermek koşuluyla orijinal doküman ile sevkiyat arasında açık bir bağlantı olması gerekir.
  • Buna ilave olarak sevkiyat ile birlikte hareket eden dokümanda yer alan malın sevk edildiği kurum ya da kişinin iş tanımı ile ürünün kullanım amacı uyumlu olur.
  • Fındık, yerfıstığı, diğer yağlı tohumlar, hububat ve bunlardan elde edilen ürünlerin beraberinde insan tüketimine uygun olmadığına dair açık bir ifade yoksa bu ürünler; EK-1’in  2.1.5, 2.1.7 ve 2.1.10 satırlarında yer alan maksimum limitlere uygun olması halinde piyasaya arz edilir.
  • Fındık, yerfıstığı ve diğer yağlı tohumlar rafine bitkisel yağ üretiminde kullanılacaksa EK-1’in ikinci bölümünün 2.1.1 ve 2.1.3 satırlarında yer alan maksimum limitler dikkate alınmaz. Ancak bu durum sadece “rafine bitkisel yağ üretiminde kullanılır” şeklinde etiket üzerinde kullanım amacına ait belirgin bir açıklama içeren ürünlere uygulanır. Bu açıklamanın, her bir çuval veya kutunun etiketi ve bunlarla birlikte hareket eden orijinal dokümanın üzerinde yer alması gerekir. Bu maddede yer alan ürünlerin son varış noktası mutlaka bir yağ fabrikası olur.



Marul

Marulların etiketinde; örtü altında yetiştirildiğine dair bir bilgi yer almıyorsa, açık havada yetiştirilen marullar için belirlenen maksimum limitler uygulanır.

Ek-1 de yer alan 1.bölümde  1.3 ve 1.4 satırlarında Marul hakkında detaylar belirtilmiştir.

Numune alma ve analiz metotları

Bu Yönetmelik kapsamındaki gıdalardan nitrat, mikotoksin, kurşun, kadmiyum, civa, inorganik kalay, 3-MCPD, benzopiren, dioksinler ve PCB’ler ile ilgili mevzuatta belirtilen hükümlere uygun olarak numune alınır ve bunlara uluslararası kabul görmüş analiz metotları uygulanır.

Gıda Mevzuatının hemen her aşamasında EK kısımların önemli olduğunu daha önce vurgulamıştık. Burada bir kez daha gördük ki, mevzuat için ek hayati bir önem arz eder.

Ekleri okurken, tabloların alt kısımlarındaki dip notları da kesinlikle irdelemek gerekir. Genellikle bilgisayar programlarının metin içinde bulma aracı kullanılarak yapılan ürün aramaları net karşılık veremeye bilir; Gıda Mühendisleri işletmelerde mevzuat zırhı ile donatılmıştır. Bu yüzden gıda mühendisleri öncelikle ürünlerin gıda mevzuatındaki karşılıklarını detaylı olarak irdelerler.  Gıda işletmelerinde gıda mühendisinin olması bu yüzden çok önemi olmakla birlikte “Halkın sağlık güvencesi: Gıda Mühendisi”



Bu yönetmelik 29.12.2011 tarih ve 28157(3.Mükerrer) sayılı resmi gazete yayınlanmıştır. Son güncel halini Mevzuat.gov.tr adresinden okumanız tavsiye edilir.