Bebek ve Devam Formülleri Tebliği (özet)

Bebek formülleri ve devam formüllerinin bileşim, etiketleme, sunum ve reklam gereklilikleri ile bebek ve küçük çocuk beslenmesi ile ilgili bilgilendirme gerekliliklerini belirlemek amacıyla bu tebliğ Yayınlanmıştır. Bebek formülleri ve devam formüllerinin bileşim, etiketleme, sunum ve reklam gereklilikleri ile bebek ve küçük çocuk beslenmesi ile ilgili bilgilendirme gerekliliklerini kapsar.

 

Piyasaya arz ve Bileşim Gereklilikleri

Bebek formülleri ve devam formülleri, sadece bu Tebliğe uygun olmaları halinde piyasaya arz edilebilir.

Bebek formülleri dışında hiçbir ürün, uygun tamamlayıcı beslenmeye başlayıncaya kadar yaşamlarının ilk aylarında normal sağlıklı bebeklerin beslenme gereksinimlerini tek başına karşıladığını belirtir şekilde piyasaya arz edilemez veya sunulamaz.

Bebek formüllerinin bileşim gereklilikleri, Ek-3’te yer alan esansiyel ve yarı esansiyel aminoasit değerleri göz önünde bulundurularak Ek-1’de belirlenen değerlere uygun olur. (ekler için tıklayın)

Devam formüllerinin bileşim gereklilikleri, Ek-3’te yer alan esansiyel ve yarı esansiyel aminoasit değerleri göz önünde bulundurularak Ek-2’de belirlenen değerlere uygun olur.

Ek-1 ve Ek-2’de yer alan bileşim gereklilikleri, formülün tüketime hazır haline göre uygulanır. Tüketime hazır hale getirmek için gerekli hazırlama işlemi sadece su ilave edilerek yapılır.



Bileşenlerin uygunluğu

Bebek formülü, Ek-1’in 2 nci maddesinde;Devam formülü, Ek-2’nin 2 nci maddesinde, yer alan protein kaynaklarından ve bebekler için doğumdan itibaren uygunluğu genel kabul görmüş bilimsel verilerle kanıtlanan diğer gıda bileşenlerinden üretilir.

Bebek formülleri ile devam formüllerinden beklenen faydalar ve güvenilirlik hususu gıda işletmecisi tarafından kanıtlanmalıdır. Bu kanıtlamada; sistematik derlemenin yanı sıra bilimsel çalışmalarla kabul görmüş uzman klavuzlar takip edilir.  Bu amaçla, Ek-1 ve Ek-2’de yer almayan bileşenler için gıda işletmecisi tarafından sunulan bilgi ve veriler Bakanlıkça değerlendirilir. İhtiyaç duyulması halinde, Türk Gıda Kodeksi Bebek ve Küçük Çocuklara Yönelik Gıdalar ile Vücut Ağırlığı Kontrolü İçin Diyetin Yerini Alan Gıdalar Yönetmeliği dikkate alınır. (md.11). Bu mevzuda bakanlığın verdiği izinler internet sayfasında yayımlanır.

Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünlerde, Biyogüvenlik Kanunu gereğince genetik yapısı değiştirilmiş organizma (GDO) ve ürünlerinin kullanılması yasaktır.

Pestisitlerle ilgili gereklilikler

Bebek formülleri ve devam formüllerindeki pestisit kalıntısı düzeyi, her bir aktif madde için 0,01 mg/kg’ı aşamaz. Pestisit kalıntısı düzeyleri genel kabul görmüş standart analitik metotlarla belirlenir. İstisna olarak Ek-4 ‘de  belirlenen maksimum kalıntı limitleri uygulanır.

Bebek formülleri ve devam formülleri, sadece, üretiminde Ek-5’te listelenen aktif maddeleri içeren bitki koruma ürünlerinin kullanılmadığı tarımsal ürünlerden üretilir. Ancak, kalıntı limitinin 0,003 mg/kg’ı aşmaması durumunda Ek-5’te listelenen aktif maddeleri içeren bitki koruma ürünleri kullanılmamış olarak değerlendirilir.

Burada belirtilen limitler, tüketime hazır olarak piyasaya sunulan ya da üreticinin talimatlarına göre hazırlanarak tüketime hazır hale getirilen bebek formülleri ve devam formüllerine uygulanır.



Gıdanın adı

Tamamen inek sütü ya da keçi sütü proteinlerinden üretilen bebek formülleri ve devam formülleri, sırasıyla “bebek sütü” ve “devam sütü” olarak adlandırılır.

Tamamen inek sütü ya da keçi sütü proteinlerinden üretilenlerin haricindeki bebek formülleri ve devam formülleri, sırasıyla “bebek formülü” ve “devam formülü” olarak adlandırılır.

Gıda hakkında bilgilendirme ile ilgili özel gereklilikler

Bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünler;  Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliğine ve aşağıda belirtilen hükümlere uygun olur:

Bebek formülleri için, Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan zorunlu bilgilere ek olarak aşağıdaki bilgilere yer verilmesi zorunludur:

  1. Ürünün, doğumdan itibaren anne sütüyle beslenemeyen bebekler için uygun olduğuna dair ifade,
  2. Ürünün uygun hazırlanması, saklanması, her seferinde taze hazırlanması ve artan ürünün kullanılmaması yönünde talimat,
  3. Ürünün uygun olmayan hazırlama ve saklama şeklinin sağlığa zararlı olacağına dair uyarı,
  4. “Önemli uyarı” veya eşdeğer bir başlık altında; anne sütüyle beslemenin üstün olduğu ve bebek formülünün sadece tıp, beslenme ve diyetetik, eczacılık alanlarında niteliklere sahip bağımsız kişilerin veya anne sağlığı ve çocuk bakımından sorumlu diğer bağımsız sağlık hizmeti çalışanlarının önerisi üzerine kullanılması gereken bir ürün olduğuna dair ifade. (Bu ifadeler bebek formülünün sunumunda ve reklamında da verilir.)

Devam formülleri için, Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliğinin 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan zorunlu bilgilere ek olarak aşağıdaki bilgilere yer verilmesi zorunludur:

  1.  Ürünün, sadece altı ayın üzerindeki bebekler ve küçük çocuklar için uygun olduğuna, çeşitlendirilmiş diyetinin yalnızca bir parçası olduğuna, yaşamının ilk altı ayı boyunca anne sütü yerine kullanılmaması gerektiğine ve tamamlayıcı beslenmeye başlama kararının, altı aya getirilecek istisna da dahil; sadece tıp, beslenme ve diyetetik, eczacılık alanlarında niteliklere sahip bağımsız kişilerin veya anne sağlığı ve çocuk bakımından sorumlu diğer bağımsız sağlık hizmeti çalışanlarının bebeğin büyüme ve gelişim ihtiyaçlarına dayanılarak vereceği öneri üzerine yapılabileceğine dair ifade,
  2. Ürünün uygun hazırlanması, saklanması, her seferinde taze hazırlanması ve artan ürünün kullanılmaması yönünde talimat,
  3. Ürünün uygun olmayan hazırlama ve saklama şeklinin sağlığa zararlı olacağına dair uyarı.

(2) Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketiciyi Bilgilendirme Yönetmeliğinin 16 ncı maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında yer alan hükümler, tukarıda bahsedilen hükümlere ek olarak Bebek ve Devam formülleri için de uygulanır.

Bebek formülleri ve devam formülleri için belirlenen tüm zorunlu bilgiler, tüketiciler tarafından kolayca anlaşılır bir dille verilir.

Bebek formülleri ve devam formüllerinin etiketleme, sunum ve reklamı, anne sütüyle beslemekten vazgeçirmeyecek şekilde ürünün uygun kullanımı hakkında gerekli bilgileri sağlar. Bebek formülleri ve devam formüllerinin etiketleme, sunum ve reklamında “insana özdeş/anne sütüne özdeş”, “anne gibi”, “adapte/uyarlanmış” veya benzeri ifadelerin kullanımı yasaktır.

Bebek formülleri ve devam formüllerinin etiketleme, sunum ve reklamı, kullanılan metin, resimler ve renkler vasıtasıyla, bebek formülleri ve devam formülleri arasında herhangi bir karışıklık riskini önleyecek ve tüketicilerin bu tip ürünleri açıkça birbirinden ayırt edilebilmesini sağlayacak şekilde yapılır.



Beslenme bildirimi ile ilgili özel gereklilikler

Bebek formülleri ve devam formüllerinin zorunlu beslenme bildirimi, Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketiciyi Bilgilendirme Yönetmeliğinin 35 inci maddesinin birinci fıkrasına ilave olarak, sırasıyla bu Tebliğin Ek-1 ve Ek-2’sinde listelenen ve molibden hariç olmak üzere üründe bulunan her bir mineral ve vitamin miktarını içerir. Ayrıca; bebek formüllerinin zorunlu beslenme bildirimi kolin, inositol ve karnitin miktarını içerir. Bebek formülleri ve devam formüllerinin zorunlu beslenme bildirimi, Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketiciyi Bilgilendirme Yönetmeliğinin 35 inci maddesinin birinci fıkrasına istisna olarak tuz miktarını içermez.

Bebek formülleri ve devam formüllerinin zorunlu beslenme bildirimi, Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketiciyi Bilgilendirme Yönetmeliğinin 35 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b), (c), (ç) ve (d) bentleri hükümlerine ilave olarak aşağıdakilerden biri veya birkaçı ile desteklenebilir:

  • a) Protein, karbonhidrat ve yağın bileşenlerinin miktarları,
  • b) Peynir altı suyu proteini/kazein oranı,
  • c) Birinci fıkra kapsamına girmeyen ancak, Ek-1 veya Ek-2’de listelenen veya Türk Gıda Kodeksi Bebek ve Küçük Çocuklara Yönelik Gıdalar ile Vücut Ağırlığı Kontrolü İçin Diyetin Yerini Alan Gıdalar Yönetmeliğinin Ek-1’inde listelenen maddelerin miktarları,
  • ç) Bileşen uyumluluğu kısmında yazılan talimatlara uygun olarak ürüne eklenen maddelerin miktarları.

Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketiciyi Bilgilendirme Yönetmeliğinin 35 inci maddesinin üçüncü fıkrasına istisna olarak, bebek formülleri ve devam formüllerinin zorunlu beslenme bildiriminin içerdiği bilgiler etiket üzerinde tekrar edilmez.

Beslenme bildirimi, ürün ambalajının veya kabının en geniş yüzeyinin boyutundan bağımsız olarak tüm bebek formülleri ve devam formüllerinde zorunludur.

Bebek formülleri ve devam formüllerinin beslenme bildiriminin içerdiği tüm besin ögeleri Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketiciyi Bilgilendirme Yönetmeliğinin 36 ncı, 37 nci, 38 inci, 41 inci ve 42 nci maddelerinde yer alan şartlara uygun olur.

Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketiciyi Bilgilendirme Yönetmeliğinin 36 ncı maddesinin ikinci fıkrası, 37 nci maddesinin ikinci fıkrası ve 38 inci maddesinin birinci fıkrasına istisna olarak, bebek formülleri ve devam formüllerinin enerji değeri ve besin öğesi miktarları üreticinin talimatlarına göre hazırlanarak tüketime hazır hale getirilen ürünün 100 ml’sinde verilir. Uygun durumlarda bu bilgi, gıdanın satışa sunulduğu halinin 100 g’ında da ilave olarak verilebilir.

Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketiciyi Bilgilendirme Yönetmeliğinin 37 nci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarına istisna olarak, bebek formülleri ve devam formüllerinin enerji değeri ve besin öğesi miktarları aynı Yönetmeliğin Ek-9’unda yer alan referans alım değerlerinin yüzdesi olarak verilmez. Devam formüllerinde, altıncı fıkrada belirtilen hususlara ilave olarak Ek-6’da listelenen vitamin ve minerallere ilişkin bildirim yapıldığında, üreticinin talimatlarına göre hazırlanarak tüketime hazır hale getirilen ürünün 100 mL’sinde Ek-6’da belirlenen referans alım değerlerinin yüzdesi de verilebilir.

Bebek formülleri ve devam formüllerinin beslenme bildiriminin içerdiği, ancak Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketiciyi Bilgilendirme Yönetmeliğinin Ek-11’inde listelenmeyen unsurlar, aynı ekte ait oldukları veya öğesi bulundukları en uygun satırdan sonra verilir. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketiciyi Bilgilendirme Yönetmeliğinin Ek-11’inde listelenmeyen ve herhangi bir satıra ait olmayan veya herhangi bir satırın öğesi olmayan unsurlarla ilgili bilgiler aynı ekteki beslenme bildiriminin son satırından sonra verilir.



Beslenme beyanları

Bebek formüllerinde beslenme beyanı yapılmaz.

Devam formüllerinde yapılacak beslenme beyanları Türk Gıda Kodeksi Beslenme ve Sağlık Beyanları Yönetmeliğine uygun olur.

Laktoz ile ilgili ifadeler

Karbonhidrat olarak sadece laktoz içeren bebek formülleri ve devam formüllerinde “Sadece laktoz içerir” ifadesi kullanılabilir.

Laktoz miktarı en çok 10 mg/100 kcal (2,5 mg/100 kJ) olan bebek formülleri ve devam formüllerinde “Laktoz içermez” veya “Laktozsuz” ifadesi kullanılabilir.

Soya protein izolatları dışındaki protein kaynaklarından üretilen bebek formülleri ve devam formüllerinde “Laktoz içermez” veya “Laktozsuz” ifadesi kullanıldığında, bu ifadeyle aynı punto büyüklüğünde ve belirginlikte ve bu ifadeye yakın bir yerde “Galaktozemisi olan bebekler için uygun değildir” ifadesi de birlikte kullanılır.

Bebek formüllerinin promosyon ve ticari uygulamaları ile ilgili gereklilikler

Bebek bakımına özgün bilimsel yayınlar hariç olmak üzere, bebek formüllerinin reklamı ve hiçbir şekilde tanıtımı yapılmaz. Bebek bakımına özgün bilimsel yayınlar aracılığıyla yapılacak reklam ve tanıtım bilimsel bilgiler ile ürünün doğasından kaynaklanan doğru bilgileri içerir. Bu tanıtımlarda, biberonla beslemenin emzirmeye eşit veya daha üstün olduğunu ima edecek veya buna yol açacak bir ifade yer almaz.

Bebek formüllerinin piyasaya arzında; satış noktasında reklam, numune dağıtma ya da bebek formüllerinin satışını teşvik edici direkt olarak tüketiciye yönelik ikna edici özel görseller, indirim kuponları, ödüller, özel satışlar, zararına ve bağlı satışlar gibi herhangi diğer promosyonları yapmak yasaktır.

Bebek formüllerinin üretici ve dağıtıcılarının; genel halka veya hamile kadınlara, annelere veya onların aile fertlerine; ücretsiz veya düşük ücretli ürünler, numuneler veya diğer promosyon hediyeleri, doğrudan veya sağlık sistemi ve sağlık çalışanları yoluyla dolaylı olarak sağlaması yasaktır.



Bebek ve küçük çocuk beslenmesi ile ilgili bilgilendirme gereklilikleri

Bakanlık; ailelere, bebek ve küçük çocuk beslenmesi alanında çalışanlara yönelik olarak bebek ve küçük çocuk beslenmesinin planlanması, sağlanması, tasarım, yayılması ve bunların kontrolü konularını da kapsayacak şekilde objektif ve tutarlı bilgilerin sağlanması hususunda ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapar.

Bebeklerin beslenmesiyle ilgili olarak bebek ve küçük çocuk anneleri, hamile kadınlar ve bu alanla ilgili kişilere yönelik olaran yazılı veya görsel-işitsel bilgi ve eğitim materyali;

  • a) Emzirmenin yararları ve üstünlüğü,
  • b) Annenin beslenmesi, emzirmeye hazırlanması, emzirmenin sağlanması ve sürdürülmesi,
  • c) Biberonla kısmi beslemenin emzirme üzerine olası olumsuz etkisi,
  • ç) Emzirmeme kararı verildiğinde tekrar emzirmeye geri dönüşün zorluğu,
  • d) Gerekli durumlarda, bebek formüllerinin uygun kullanımı,

ile ilgili bilgileri açık şekilde içerir.

Bebek formüllerinin kullanımı hakkında bilgileri içeren materyaller, bu ürünlerin kullanımının sosyal ve ekonomik sonuçlarını, uygun olmayan gıdanın veya beslenme yöntemlerinin sağlık için tehlikelerini ve özellikle bebek formüllerinin yanlış kullanımlarının sağlık için tehlikelerini içerir. Bu tür materyallerde bebek formüllerini özendirecek resimler kullanılamaz.

Gıda işletmecileri tarafından bilgilendirme veya eğitim amaçlı araç gereçlerin veya materyallerin bağışı sadece gerekli durumlarda ilgili resmi kurumların talebi üzerine ve yazılı izni veya belirlediği talimatlar doğrultusunda yapılabilir. Bu araç gereç veya materyaller bağış yapan firmanın isim ve logosunu taşıyabilir. Ancak, bebek formüllerinin tescilli bir markasına referans yapamaz ve sadece sağlık hizmetleri sistemi yoluyla dağıtılabilir.

Gıda Mevzuatı İle ilgili Durumlar

Katkı maddeleri için Türk Gıda Kodeksi Gıda Katkı Maddeleri Yönetmeliği hükümleri uygulanır.

Bu Tebliğ kapsamındaki ürünlerde aroma vericiler ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri kullanılmaz.

Bulaşanlar için,  Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliği hükümleri uygulanır.

Hijyen için, Gıda Hijyeni Yönetmeliği ile  Türk Gıda Kodeksi Mikrobiyolojik Kriterler Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak üretilir.

Veteriner ilaçları tolerans düzeyleri için, Türk Gıda Kodeksi Hayvansal Gıdalarda Bulunabilecek Farmakolojik Aktif Maddelerin Sınıflandırılması ve Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliği hükümleri uygulanır.

Gıda ile temas eden madde ve malzemeler konusu, Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemelere Dair Yönetmelik hükümlerine göre uygulanır.

Taşıma ve depolama işleri Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğinin gıdaların taşınması ve depolanması ile ilgili hükümlere göre uygulanır.

Numune alma ve analiz metotları, Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğinde belirtilen kurallara uygun olarak numune alınır ve uluslararası kabul görmüş analiz metotları uygulanır.

Yürürlükten kaldırılan tebliğler

Türk Gıda Kodeksi Bebek Formülleri Tebliği (Tebliğ No: 2014/31) ve Türk Gıda Kodeksi Devam Formülleri Tebliği yürürlükten kaldırılmıştır.



Geçiş hükümleri

GEÇİCİ MADDE 1 – Bu Tebliğin yayımı tarihinden önce faaliyet gösteren gıda işletmecileri 31/12/2021 tarihine kadar bu Tebliğ hükümlerine uymak zorundadır. 31/12/2021 tarihinden sonra bu Tebliğe aykırı ürünler piyasada bulunamaz.

Bu Tebliğin yayımı tarihinden önce bu Tebliğ kapsamında faaliyet gösteren gıda işletmecileri bu Tebliğ hükümlerine uyum sağlayana kadar yürürlükten kaldırılan Türk Gıda Kodeksi Bebek Formülleri Tebliği (Tebliğ No: 2014/31) ve Türk Gıda Kodeksi Devam Formülleri Tebliği (Tebliğ No: 2014/32) hükümlerine uymakla yükümlüdür.

GEÇİCİ MADDE 2 “Dokosahekzaenoik asit içerir (Türk Gıda Kodeksi gereği tüm bebek formüllerinde belirtildiği şekilde/Türk Gıda Kodeksi gereği dokosahekzaenoik asit içerir)” veya “DHA içerir (Türk Gıda Kodeksi gereği tüm bebek formüllerinde belirtildiği şekilde/Türk Gıda Kodeksi gereği DHA içerir)” ifadeleri sadece 22/2/2025 tarihinden önce piyasa arz edilen bebek formüllerinde kullanılabilir.

Uyarı: Bu yayın sadece mevzuat özet bilgileri içerir. En güncel ve resmi metne ulaşmak için resmigazete.gov.tr adresini takip etmelisiniz. Mevzuat.gov.tr adresini de takip etmeniz önerilir.