Dr. Sağlam: “Probiyotik ile Prebiyotik Nedir? Farkları ve Yararları Nelerdir?”

Son dönemim en trend konularından ve sürekli bir yerlerde bahsi geçen konudur bağırsak florası, probiyotik, prebiyotikler. Ancak probiyotik ve prebiyotik kavramları günümüzde  sık sık birbirleri ile karıştırılan iki kavramdır. Dolayısıyla yararları da daima hata ile birbirlerine atfedilir. Dr. Aysun Özşen Sağlam bizler için yazdı…

Pek çok fermente gıda ürününün üretilmesindeki kullanımı insanlık tarihi kadar eski olmasına karşın bilinçli bir şekilde insan ve hayvan sağlığı amacıyla probiyotiklerin kullanımları oldukça yenidir. Günümüzde süt ürünleri başta olmak üzere pek çok ürün probiyotik ilaveli olarak üretilmekte ve büyük ilgi görmektedir.

Dünya Çapında Gıda Profesyonelleri ile Tartışma ve Tanışma Platformu Olan Food Science and Technology Desk Hizmetinizde.
Sitemizi desteklemek için tıklayın…

Kısa Bir Tarihçe

İlk olarak 1965 yılında Lily ve Stillwell tarafından tanımlanan probiyotik kelimesi Latince “pro” ve “bios” köklerinden türetilmiş ve “yaşam için” anlamına gelmektedir. Konakçısının sağlığına faydalı sindirim kanalı mikroorganizmaları veya bu mikroorganizmalara ait ürünlerdir.

Probiyotikler, bağırsaklara implantasyon veya kolonizasyon yolu ile yerleşen, burada tutunup çoğalabilen, konakçının sağlığı üzerinde faydalı etkilere sahip mikroorganizmalar olarak bilinmektedir. Probiyotiklerin sağlıkla ilişkileri başta antimikrobiyal etkilerinin yanında antimutagenik, antikanserojen ve antihipertansif özellikler göstermeleri, serum kolesterol düzeyini düşürmeleri, laktoz intoleransını ve alerjik semptomları azaltmaları olarak sayılabilir.

Doğal ve Güvenilir Gıda’nın adresi Zahirepazari.com sayesinde Eve Misafir Çağırmak Çok Kolay

Yoğurt Mayası Olarak Bilinen Mikroorganizmalar Probiyotik Değildir!

Bir mikroorganizmanın probiyotik olarak tanımlanabilmesi için belli kriterleri karşılaması gerekmekte olup bazı Lactobacillus ve Bifidobacterium türleri (Lactobacillus acidophilus, L.amylovorus, L.crispatus; L.gasseri, L.johnsonii, L.plantarum, L.reuteri, L.rhamnosus, Bifidobacterium adolescentis, B.animalis, B.bifidum, B.breve, B.infantis, B.longum vb) bu grup içinde yer almaktadır (Sağdıç vd., 2004). Bunların yanı sıra  Bacillus coagulans, Escherichia coli Nissle 1917, belirli enterokoklar özellikle Enterococcus faecium SF68 ve mayalardan Saccharomyces boulardii gibi mikroorganizmalar da probiyotik olarak değerlendirilmektedir. Yoğurt yapımında kullanılan mikroorganizmalardan olan Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus ve Streptococcus salivarius ssp. thermophilus sindirim sisteminde canlı kalamadıkları için probiyotik olarak kabul edilmemektedir.

Bir bakterinin probiyotik olarak kabul görmesinde en önemli kriter gastrointestinal sistemde canlı kalması ve metabolik aktivite gösterebilir olmasıdır. Bakterinin bağırsak ortamında canlılığı düşük pH’ya direncine ve bağırsak epiteline tutunabilmesine bağlıdır.  Yani gıdalarda ve farmasötik uygulamalarda kullanılacak bir probiyotik suş, gıda ve ilaçlara dahil edildiğinde ve gastrointestinal kanaldan geçerken stabil olacak şekilde koşullara ve etkileşimlere karşı koymalıdır. Bunlara ilave olarak insan orjinli olmaları, patojen özellik içermemeleri gerekmektedir.



Prebiyotikler Aslında Birer Besin Öğesidir

Yapılan araştırmalar diyet posasını oluşturan öğelerden biri olan ve oligosakkaritler olarak bilinen karbonhidratların, bazı yararlı bakterilerin çoğalmasını sağladıklarını göstermiştir. Prebiyotikler, sindirilmeyen ancak bağırsakta fermente olan ve kolondaki bakterilerin çoğalmasını ve etkinliğini olumlu yönde etkileyerek aynı zamanda konağın sağlığını da iyileştiren besin öğeleridir.

Kolondaki mikroorganizmalar besinler ile alınan ve mide ve ince bağırsakta daha önce sindirilemeyen prebiyotikler kolon mikroflorasınca fermente edilir ve açığa çıkan metabolitler mikroflora için enerji kaynağı oluşturur. Prebiyotiklerin fermantasyonu ile açığa çıkan ürünler ayrıca konak için de yararlı olabilmektedir. Prebiyotiklerin kullanımı ile intestinal florada konak için sağlıklı bir durum yaratarak hem bazı hastalıkların tedavisi hem de bazı hastalıkların önlenmesi mümkün hale gelmiştir. Bu nedenle insan intestinal mikroflorasının besinler ile düzenlenmesi besin biliminde popüler bir alan olmuştur.



Probiyotik + Prebiyotik = Sinbiyotik

Her iki etkiyi bir arada almak isteyenler içinse önerilen sinbiyotiklerdir.Yani probiyotik ve prebiyotiklerin birlikte bulunduğu gıdalardır. Yoğurt, sinbiyotik besinlere güzel bir örnektir.

Günümüz tüketici anlayışı klasik gıdaların yanında beklentileri daha fazla karşılayan fonksiyonel gıdalara yönelmektedir. Özellikle Avrupa’da sindirim sistemi sağlığı açısından bu gıdalar anahtar rol üstlenmektedir. Yaşam stili ve tüketilen gıdalardaki değişiklikler ve endüstriyelleşme insan bağırsak sistemi ekosistemi üzerine çok büyük bir etki göstermektedir. Probiyotik içeren fermente süt ürünleri ve diğer gıdalar insan sağlığına pek çok olumlu etkilerinin yanında bağışıklık sisteminin gelişimine de destek sağlamaktadır. Probiyotik gıdalar üzerine yapılacak yeni araştırmalar ile bu mikroorganizmaların olumlu etkileri olduğu daha da ortaya çıkacaktır.



Kaynakça

  • Işıdan, H. (2009). Probiyotikler. Aquaculture Studies9(1), 009-010.
  • Önal D., Beyatlı Y., Aslım B., 2005. “Probiyotik Bakterilerin Epitel Yüzeylere Yapışması”, Orlab On-Line Mikrobiyoloji Dergisi, Cilt: 03 Sayı: 09 Sayfa: 1-10.
  • Kitazawa H., Villena J., Alvarez S., (Ed). 2013. “Probiotics: Immunobiotics and Immunogenics”, 1. Baskı. CRC Press Taylor&Francis Group.
  • Pandey, K. R., Naik, S. R., & Vakil, B. V. 2015. “Probiotics, prebiotics and synbiotics-a review”, Journal of food science and technology52(12), 7577-7587.
  • Yılmaz, M. 2004. Prebiyotik ve Probiyotikler. Güncel Pediatri 2004 ; 2 : 142-145
  • Van Immerseel, F., Ducatelle R., De Vos, M., Boon, N., Van De Wiele, T., Verbeke, K., Flint, H.J. 2010. “Butyric acid-producing anaerobic bacteria as a novel probiotic treatment approach for inflammatory bowel disease”, J. Med. Microbiol. 59(2):141–143. doi:10.1099/jmm.0. 017541-0 G 2010.
  • Sağdıç, O., Küçüköner, E., & Özçelik, S. 2004. Probiyotik ve Prebiyotiklerin Fonksiyonel Özellikleri/Functional Characteristics Of Probiotics And Prebiotics. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi35(3-4).
  • Uymaz B. 2010. Probiyotikler ve Kullanım Alanları. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi Cilt 16, Sayı 1, 2010, Sayfa 95-104.