E-Spor İçin Beslenme Nasıl Olmalı?

Dünyanın dört bir tarafından eş zamanlı oynanan on-line oyunlar ile her geçen gün taraftar ve oyuncu sayısı artan yeni bir heyecan türü: E- Spor
E-Sporcular; Yani gamer’lar; Nasıl bir beslenme profili takip etmeli. Konuk Yazarımız; Diyetisyen Ayşenur AÇIKGÖZ; Bizler için araştırdı, bizler için yazdı…

 

E-Spor hakkında henüz genel olarak kabul edilmiş bir beslenme tanımı bulunmamakta. Araştırmacılar , dünyanın bir ucundaki insanın dünyanın diğer ucundaki insanla internet aracılığıyla buluşup oyun oynayabileceği ya da büyük elektronik spor organizasyonları aracılığıyla dünyanın farklı yerlerinden gelen insanların buluşup oyun oynayabilecekleri hem fiziksel hem de zihinsel çaba gerektiren bir spor olarak tanımlanmıştır.

2000’li yılların başından itibaren daha çok duymaya başladığımız elektronik sporun günümüzde en az 400 milyon seyircisi, 100 milyondan fazla oyuncusu bulunuyor. Ülkemizde de en az 7 milyon kişi oyuncu ve izleyici olarak e-spor içinde yer almaktadır (2018) ve bu sayılar hızlı bir şekilde artıyor. Aynı zamanda ülkemizde 30 milyondan dijital oyuncu var.


E-Spor: Reaksiyon, Refleks ve Düşünce Gerektiren bir spor dalı

E-Spor, okçuluktaki gibi reaksiyon zamanı, beyzboldaki gibi refleks hareketleri veya satrançtaki gibi düşünmeyi gerektiren yeni bir dal. Bununla beraber e-Spor ’un bir spor olup olmadığına henüz karar verebilmiş değil .Belki de bu yüzden futbol ,basket ,buz hokeyi ,atletizm  gibi bir çok spor dalında olduğu gibi bir beslenme literatürüne sahip değil. Ancak, E-sporcuların da  karşılaşabilecekleri sağlık sorunlarına yönelik hem profesyonel oyuncular hem de izleyiciler için beslenme önerilerinde bulunulması gerekiyor.

Araştırmalar göstermiştir ki, uzun süre ekran karşısında, masa başı çalışmak ; baş ağrısı, zihinsel yorgunluk ve bitkinlik hissi, stres, monotonluk hissi, omuz, boyun ve bel ağrıları gibi rahatsızlıklarla neden olabilir.

Günümüzde bilgisayar kullananlarda boyun ve sırt ağrısı görülme sıklığı %80’lere ulaşmışken, el bileği ve el ağrısı sıklığı %40 olarak belirlenmiştir. Yapılan bir diğer araştırmada ise haftalık 15 saatin üstünde bilgisayar kullanan ve işe başlamadan önce hiçbir sorunu olmayan çalışanların yarısından fazlasında, çalışma yaşamlarının ilk 12 ayı içinde kas iskelet hastalığı ortaya çıktığı tespit edilmiştir. Uzun süre sabit pozisyonda kalmak kasların zorlanmasına, buna bağlı olarak kas yorgunluğuna neden olup, kan akışının azalmasına yol açabilir.

Ayrıca uzun süre bilgisayar kullananlar göz kapaklarını istemsiz olarak %60 oranında daha az açıp kapatırlar. Göz kırpma sayısındaki azalma göz kuruluğu yakınmaları ve görme kalitesinde azalma gibi çeşitli göz problemlerine yol açar. Bu araştırmalar daha çok bilgisayar kullanan ofis çalışanlarına yönelik olsa da bilgisayar başında daha çok vakit geçiren bir e-spor oyuncusu için de farklı sonuçlar beklenemez.


Bu rahatsızlıklara – hastalıklara ek olarak çağın da en büyük sorunu olan obezite eklenebilir.

Yapılan bir araştırmada, fiziksel aktivite düzeyi düşük olan ve uzun süre teknolojik cihazları (televizyon veya video izleme ve bilgisayar oyunu oynama) kullananların kullanmayanlara göre obez olma ihtimalinin 2 kat daha fazla olduğu saptanmıştır.

Çünkü sedanter yaşam şekli ve günlük harcanan enerjiden daha fazla alınan enerji , obezite riskini arttıran nedenlerden biridir. Ayrıca doğru besinlerin seçilmemesi (şekerli-gazlı içecekler, paket-hazır aşırı işlenmiş gıdalar  ,abur-cuburlar..) bununla beraber diyetlerinin yağdan zengin olması , ana öğünlerin düzenli olmaması hatta hiç olmaması , yemek saatlerinin ve uykularının düzensiz olması obeziteye davetiye çıkarır.

Obezitenin neden olduğu sağlık sorunları dışında zaten %80 lere varan bel rahatsızlıkları obeziteyle beraber daha riskli bir durum oluşturur. Bu durumu önlemek için bir e-sporcunun yapabileceklerinin başında “Doğru Seçimler -Bilinçli Beslenme” gelir .


Doğru Seçimler -Bilinçli Beslenme

  • Ekran Karşısında Yemek Yenmemeli; Ekrana bakarken yemek yemek bilinçsiz beslenmeyi doğurur ve kişinin ne kadar yediğini bilme yeteneğini baskılar. Bunun için öğünlerin ekran karşısında yenmemesi gerekir . (Profesyonel oyuncular da bundan bahsedilemez ama amatör bir oyuncunun ya da izleyicinin ekran başında yememesi gerekir.)
  • Evde Aburcubur Bulundurmayın: Öğünler atıştırmak şeklinde değil, sağlıklı ve besleyici yiyeceklerden oluşmalıdır. Evde oynanıyorsa abur cubur diye adlandırılan atıştırmalık yiyeceklerin evde sürekli bulundurulmasından kaçınılmalıdır.
  • Dışarıdan bilgisayar oynamak gibi gözüken e-spor profesyonel bir oyuncu için fazlasıyla stres de içerdiği için stresin çözümü olarak abur cuburlar görülmemelidir.
  • Sağlıklı Besinler Tüketilmeli;Sebze, meyve, kurubaklagil gibi posa yönünden zengin, süt ve süt ürünleri gibi kalsiyumdan zengin, yağdan fakir sağlıklı besinleri tüketilmeye özen gösterilmelidir. Yağda kızartma, hamur işleri, kek, pasta ve tatlılar gibi yağ, karbonhidrat ve enerji içeriği yoğun besinlerden uzak durulmalıdır.
  • İçecek tercihleri doğru yapılmalı; Şekerli ve gazlı içeceklerden uzak durulmalıdır. İçecek tercihleri eğer bu yönde olursa alınan fazla kalorinin dışında su içme ihtiyaçlarının daha az olduğunu hissedebilirler ve günlük içilen su miktarı az kalabilir.

Güne Su İçerek Başla:

Yeterli su tüketiminin ve fiziksel aktivitenin olmaması ve lif /posa dan fakir bir beslenme ile kabızlık ortaya çıkarabilir. Bunun için de ; Güne su içerek başlanılmalıdır (günlük 2,5-3 litre).

Sabah kahvaltıdan 30-45 dk önce ılık su ile kuru erik / kuru kayısı tercih edilebilir . Lif ağırlıklı (sebze, meyve, bakliyat ve tahıl ) beslenilmelidir. Ekmek tercihleri, en az bir öğünde tam tahıllı ekmek çeşitleri yönünde olmalıdır (tam buğday, kepek, çavdar) .

Haftada en az 2-3 kurubaklagil diyete eklenmeli (nohut, kuru fasulye, mercimek, barbunya ), meyveler kabuklu tüketilmelidir.

Kefir tüketmek alışkanlık haline getirilmeli (haftada 3-4 ). Ayrıca keten tohumu yoğurda , salataya eklenerek günlük diyette olması sağlanabilir.

Yetersiz Uyku; Tokluk Hormonunu Azaltır; Açlık Hormonunu Arttırır…

Oyun ve hazırlık sürecinde uyku düzenini de bozulabilir .Yetersiz uyuma ( 4 saat ve altı ) ile tokluk hormonu azalır açlık hormonu artar ve bu süreç kilo alımıyla sonuçlanabilir.

Uyku düzenin bozulması veya uzun süre kapalı alanda çalışmak D vitamini eksikliğine de neden olabilir. Normal koşullar altında insan vücudunda bulunan D vitaminin %90-%95’i güneş ışınlarının etkisi ile deride sentezlenir. Güneş ışığı temel kaynaktır ve yeterince faydalanılırsa ilave D vitamini almaya gerek yoktur.

Kapalı alanda bilgisayar başında uzun süreler kalındığı için gün ışığı çoğu zaman kaçırılır. Bu yüzden D vitamini eksikliği görülebilir. 10.00 -15.00 saatleri arasında kol ya da bacaklar 15 – 20 dk güneşlendirilmeli ve D vitamininden zengin yağlı balık (somon, sardalya, uskumru) ,süt, yumurta sarısı, yulaf, brokoli, maydanoz ve mantar tüketimine özen verilmelidir.(İlgili yazı: D vitamini Nedir? Sağlık yararları ve kaynakları…)

Beslenmenin dışında fiziksel aktivitenin azlığı da obezite ve çeşitli hastalıklar için risk faktörüdür. E-Sporcular için severek aktif olarak katılabilecekleri ve katılımlarını sürdürebilecekleri egzersiz ve spor gibi fiziksel aktivitelere katılımını arttırmaya yönelik programalar oluşturulmalıdır.

Tüm bu E-spor oyuncuları ve izleyicileri için sağlıklı beslenme önerilerine ek olarak beslenmenin kişiye özel olduğu unutulmamalıdır.

Kaynakça

  • Rüstem Mustafaoğlu, Emrah Zirek, Zeynal Yasacı.e-Spor Oyuncularının Demografik Özellikleri, Oyun Oynama Süreleri ve Başarılarını Etkileyen Faktörler. Bağımlılık Dergisi – Journal of Dependence | 2018; 19(4):115-122
  • Süleyman YÜKÇÜ, Emre KAPLANOĞLU.e-SPOR ENDÜSTRİSİ. UİİİD-IJEAS, 2018 (17. UİK Özel Sayısı):533-550 ISSN 1307-9832
  • Mustafaoğlu, R. (2018). e-Spor, Spor ve Fiziksel Aktivite. Ulusal Spor Bilimleri Dergisi, 2(2), 84-96.
  • Mustafaoğlu R., Zirek E. ,Yasacı Z. , Razak A., Özdinçler.Dijital Teknoloji Kullanımının Çocukların Gelişimi ve Sağlığı Üzerine Olumsuz Etkileri. ADDICTA: THE TURKISH JOURNAL ON ADDICTIONS( 2018 );5(2); 227‒24