Gıda Etiketlerinde Bileşen Miktarlarının Bildirimi

Gıda Etiketleri; aldığınız ürünlerin kimlikleridir. Özellikle “içindekiler” kısmını okurken bazı ürünlerin yüzdesel miktarlarda belirtildiğini görürüz. Peki neden bazı ürünler yüzdesel olarak belirtilir? İşte gıdayı oluşturan bileşenlerin miktarlarının belirtilme sebepleri…

Bileşen Miktarı Bildirimi (BMB) birden fazla bileşen içeren tüm gıdalara uygulanır. Ancak bazı muafiyetler  de bulunmaktadır.


Bir ürünün ilgili bileşeni veya bileşen grubu gıdanın adında yer alıyorsa Bileşen Miktarı Bildirimi yapılmalıdır.

BMB; gıdanın adına göre belirlenir. Gıdanın yapıldığı ürünler içinden birine veya bir kaçına gıdanın adında vurgu yapılıyorsa; BMB zorunludur.

İlgili bileşen veya bileşen grubu, gıdanın adında yer alıyorsa:

  • Salamlı ve mantarlı pizza,
  • Çilekli yoğurt,
  • Peynirli börek,
    **Altı çizili olan bileşenlerin miktarı belirtilmelidir.

Bileşen grubu gıdanın adında geçiyorsa:

  • Sebzeli kiş,
  • Balıklı makarna,
  • Meyveli turta
    ** Örnekte yer alan altı çizili bileşen grubu miktarı toplam olarak verilebileceği gibi, bileşen grubunu oluşturan bileşenlerin miktarlarının ayrı ayrı olarak da verilmesi uygundur.

ÖRNEK

Gıdanın adı: %10 Meyveli Turta İçindekiler: Buğday unu, şeker, bitkisel yağ (palm, ayçiçek), meyve (çilek, böğürtlen, karadut), kabartıcı (amonyum bikarbonat), …
veya ;

Gıdanın adı: Meyveli Turta İçindekiler: Buğday unu, şeker, bitkisel yağ (palm, ayçiçek), %5 çilek, %3 böğürtlen, %2 karadut, kabartıcı (amonyum bikarbonat), …

Gıdanın adı: Meyveli Turta İçindekiler: Buğday unu, şeker, bitkisel yağ (palm, ayçiçek), meyve %10 (çilek, böğürtlen, kara dut), kabartıcı (amonyum bikarbonat), …

Bir bileşik bileşen gıdanın adında yer alıyorsa bu bileşik bileşenin miktarı bildirilmelidir.

  • Deniz mahsullü lazanya
  • Krema dolgulu bisküvi

Eğer bileşik bileşene ait bir bileşen de ürün adında vurgulanıyorsa ilave olarakbu bileşenin son üründeki miktarı da bildirilmelidir.

ÖRNEK
Gıdanın adı: Kakaolu Krema dolgulu bisküvi
“Kakaolu krema dolgusu”nun miktarı belirtilirken, “kakao”nun da miktarı verilmelidir. Bu durumda bileşenler listesinin düzenlenme biçimine bağlı olarak kakao miktarı, bileşik bileşen üzerinden verilebileceği gibi son ürün üzerinden de belirtilebilir.

1. Yöntem
İçindekiler: Buğday unu, bitkisel yağ (ayçiçek), şeker, kakaolu krema dolgusu %20 (şeker, bitkisel yağ (ayçiçek), nişasta, kakao tozu (%5), aroma verici), tuz.

2. Yöntem
%20 Kakaolu Krema dolgulu bisküvi
İçindekiler: Buğday unu, bitkisel yağ (ayçiçek), şeker, nişasta, kakao tozu (%2), aroma verici, tuz.


İlgili bileşen veya bileşen grubu tüketici tarafından genellikle gıdanın adı ile ilişkilendiriliyorsa

Bu durum genellikle gıdanın adı olarak tanımlayıcı bir ad yokluğunda ve alışılagelmiş bir ad kullanıldığında ortaya çıkmaktadır.

  • Alışılagelmiş ad kullanıldığında hangi bileşenlerin gıdanın adı ile ilişkilendirilebileceğinin tespitinde aşağıdaki açıklamalar ve örnekler dikkate alınmalıdır. BMB ana bileşene veya ürüne değer katan bileşenlere uygulanır.
    ÖRNEK

    • Lahmacun : kıyma, soğan, domates, çeşitli baharatlar (BMB kıyma için verilmelidir)
    • Su böreği : peynir, yufka, maydanoz, tereyağı (BMB peynir için verilmelidir)
    • Mantı : un, su, kıyma, baharat vs. (BMB kıyma için verilmelidir)
  • Yukarıda belirtilen durum, her bileşen ürün tanımı ile ilişkilendirilecek ve BMB verilecek şeklinde yorumlanmamalıdır.
    ÖRNEK

    • Şarap (üzümün miktarının belirtilmesine gerek yoktur)
    • Cips (patatesin miktarının belirtilmesine gerek yoktur)



İlgili bileşen veya bileşen grubu, etiket üzerinde kelimeler, resimler veya grafikler ile vurgulanıyorsa

Gıdanın herhangi bir bileşeni için ürün adı dışında etiketin herhangi bir yerinde farklı ölçüde, renkte ve/veya puntoda vurgu yapılıyorsa bu bileşen için BMB uygulanır. Mesela; “Tereyağı ile yapılmış” veya “Sütlü” ibareleri varsa; tereyağının veya sütün miktarı bileşen listesinde belirtilmelidir.

Bileşenlerinin resimlerle ya da illüstrasyonlarla öne çıkarıldığı gıdalarda o bileşenlere ait miktar bildirilmelidir.
Mesela; Süt ya da tereyağı gibi bir bileşenin varlığını vurgulamak üzere bir inek görseli kullanıldığında; süt ya da tereyağının miktarı belirtilmelidir. Aynı şekilde Meyveli bir kek etiketinde meyve görselleri kullanılmış ise meyve miktarı için BMB uygulanır.



İlgili bileşen veya bileşen grubu, gıdanın tanımlanması için ve adından veya görünüşünden dolayı karıştırılabileceği ürünlerden ayırt edilmesi için elzem ise

  • Bazı gıdaların bileşimleri düzenlenmişse ve bu düzenlemelerden dolayı tüketicilerde ürün adlarından dolayı söz konusu bileşenlerle ilgili bir beklenti oluşmuşsa
  • Farklı ülkelerde aynı adlarla satılıyor olmasına karşın bileşen oranlarında farklılıklar var ise
    ÖRNEK
    Marzipan için badem yerine tamamen veya kısmen kayısı çekirdeği kullanılabilmekte bu durum tüketici beklentisini etkilemektedir. Bu durumda badem ve/veya kayısı çekirdeğinin miktarı bildirilmelidir.




Aşağıdaki durumlarda BMB’ye gerek yoktur:

  1. Gıdanın satışa sunulduğu halinin görselinin kullanılması durumunda,
  2. Gıdanın satışa sunulduğu halinin açıkça anlaşılır olması kaydıyla “Servis” önerisi şeklinde hazırlanıp fotoğraflanan görseller kullanıldığında (mesela: Mantı üzerindeki yoğurt ve sosun miktarının verilmesi
    beklenmemelidir)
  3. Herhangi bir bileşeni ya da bileşen grubunu odak noktasına koymadan tüm bileşenleri gösteren (minör bileşenler (baharatlar, katkı maddeleri gibi) hariç) resimler kullanıldığında (hazır çorbalarda olduğu gibi)
  4. Kullanılan görsel ile bileşenin miktarı ön plana çıkarılmadan yalnızca tarımsal kaynağına atıfta bulunulduğunda (Mesela: Bira şişesinde, bisküvi etiketinde yer alan arpa/buğday başağı)
  5. Karışım halinde satışa sunulan ve gıdanın ne şekilde tüketileceğini tarif eden görseller veya talimatlar verildiğinde. (hazır kek karışımlarında olduğu gibi)
  6. Alerji veya intoleransla ilgili uyarılarda
  7. Sıvı ortam içinde satışa sunulan ve etiketinde net ağırlığının yanı sıra süzme ağırlığının da verildiği gıdalar.
    Karışımlar, dondurulmuş ve hızlı dondurulmuşlar da dahil, “sıvı ortam”dan kasıt:
    – Su, Salamura, Sirke, Meyve ve sebze suları (meyve ve sebze ürünleri kapsamında), tuzların, gıda asitlerinin, şekerlerin veya diğer tatlandırma özelliğindeki bileşenlerin sulu çözeltileri, Sıvı ortam içinde satışa sunulan
    ve etiketinde net ağırlığının yanı sıra süzme ağırlığının zorunlu veya gönüllü olarak belirtildiği gıdalarda verilen değerlerden yola çıkılarak BMB hesaplaması yapılabilir.

    • Su içindeki tek çeşit sebze,
    • Sıvı içindeki tek çeşit meyve,
    • Ağırlıkça hiçbiri belirgin ölçüde baskın olmamak kaydıyla su/sıvı içinde karışık çeşitlerdeki meyve/sebzeler,
    • Salamura içindeki sardalya balığı,
    • Yağ içindeki ton balığı,
    • Dondurulmuş karides
  8. Özel mevzuatları gereği zaten bileşen oranı belirlenen ürünler. (Çilek reçeli için kullanılması gereken çilek miktarı mevzuat ile belirlenmiştir. Ancak isteğe bağlı olarak miktar bildirimi yapılabilir.)
  9. Aroma verme amacıyla, ağırlıkça %2’den daha az miktarda kullanılan bileşenler ya da bileşen grupları: Üründe resimli gösterimler yer alsa dahi bu bileşenlerin miktarlarının bildirilmesi gerekmemektedir (Örnek: Çubuk tarçın görseli bulunan bisküvi)
  10. Gıdanın adında yer aldığı halde, gıdanın tanımlanması veya benzer gıdalardan ayırt edilmesi için elzem olmadığından miktarındaki değişim tüketicinin tercihini etkilemeyecek olanlar.
    ÖRNEK

    • Alkollü içkiler (malt viskisi, buğday birası vb.)
    • Çeşitlerine ilişkin bileşenlerin ürün adında yer aldığı likörler ve meyve esaslı cinler
    • Temel olarak un veya diğer karbonhidratlar, yağlar, şekerler/tuz ve aroma vericiler/lezzet vericilerden oluşan kek, ekmek ve tatlı karışımları
    • Özelliğini birden fazla bileşenin bir araya gelmesinden kazanan ve amaca yönelik tanımlanan tuz, paprika, maydanoz ve diğer baharatların karışımından oluşan tavuk çeşnisi, köri sosu vb. lezzet vericiler.
    • Ağırlıkça hiçbiri belirgin ölçüde baskın olmayacak şekilde bir karışım halindeki meyveler veya sebzeler veya sert kabuklu meyveler
    • Ağırlıkça hiçbirinin belirgin ölçüde baskın olmadığı baharat veya bitki karışımları
    • “Tatlandırıcı içerir”/“tatlandırıcılı” veya “şeker/şekerler ve tatlandırıcı içerir”/“şekerli ve tatlandırıcılı” ifadesi gıdanın adının yanında yer alıyor ise, bu ifadelerin bulunmasını gerektiren bileşen veya bileşen grubu
    • Beslenme bildirimine tabi ise ilave vitamin ve mineraller




Kaynaklar:

Tarım ve Orman Bakanlığı: Tarimorman.gov.tr
Gıda Kontrol Genel Müdürlüğü : Tarimorman.gov.tr/gkgm