Beslenme Bildirimi Nasıl Yapılır?

Hazır ambalajlı gıdalarda bulunması zorunlu hale gelmiş Beslenme bildirimi; düzenli beslenme programı uygulayan tüketiciler için oldukça önemli bir faktör. TGK Etiketleme ve Tüketici Bilgilendirme Yönetmeliği’ne göre beslenme bildirimi nasıl yapılmalıdır? Hangi bileşikler beslenme bildiriminde yer alır?

Beslenme bildirimi sadece hazır ambalajlı ürünlerde zorunludur. Ancak ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydı ile özel beslenme amaçlı gıdalarda da uygulanır.Ancak TGK Etiketleme ve tüketici bilgilendirme yönetmeliğinin “beslenme bildirimi” bölümü takviye edici gıdalar için uygulanmaz.

Beslenme bildiriminin içeriği

Zorunlu beslenme bildiriminde  aşağıdaki bilgilerden oluşur:

  • Enerji değeri.
  • Yağ, doymuş yağ, karbonhidrat, şekerler, protein ve tuz miktarları (Tuz içeriğinin sadece gıdanın doğasında bulunan sodyumdan kaynaklandığı durumlarda bu duruma ilişkin bir ifade beslenme bildirimine çok yakın bir yerde yer alabilir.
  • Sürülebilir yağ/margarinler, yoğun yağlar, bitkisel yağlar ve bu yağları içeren gıdaların %2’den fazla trans yağ içermesi durumunda trans yağ miktarı.



Zorunlu beslenme bildirimi içeriği, aşağıda verilen besin öğelerinden birinin veya birkaçının miktarı ile desteklenebilir:

  • Tekli doymamış yağ.
  • Çoklu doymamış yağ.
  • Lif.
  • Polioller veya şeker alkol
  • Nişasta.
  • Belirgin miktarda bulunan vitamin ve mineraller.
  • Hazır Ambalajlı Gıdalarda beslenme bildirimi yapılmış ise «Enerji değeri» veya«Enerji değeri ile birlikte yağ, doymuş yağ, şekerler ve tuz» değeri  tekrar ambalaj üzerinde verilebilir.

Alkol oranı hacmen %1.2’nin üzerinde olan içeceklerin etiketinde beslenme bildirimi yapılması durumunda bildirimin içeriği sadece enerji değeri ile sınırlı tutulabilir.

Aşağıda belirtilen gıdalar için beslenme bildirimi yapılması durumunda, bildirimin içeriği sadece enerji değeri veya enerji değeriyle birlikte sadece yağ, doymuş yağ, şekerler ve tuz ile sınırlandırılabilir.

  • Hazır ambalajlı hale getirilmeksizin satılan gıdalar
  • Son tüketicinin talebi doğrultusunda paketlenerek satılan gıdalar
  • Dökme ürünler
  • Toplu tüketim yerlerinde son tüketiciye sunulan hazır ambalajlı olmayan gıdalar



Vitamin ve Minerallerin Gösterim Şekilleri

  • İçeceklerde; 100 ml’de bulunan miktar RA değerinin %7.5’inin üzerinde ise
  • İçecekler haricindeki ürünler ve süt de 100ml veya 100 g ‘da bulunan miktar RA değerinin %15’inin üzerinde ise
  • Gıda tek porsiyonluk ambalajda sunuluyorsa veya ambalaj sadece tek tüketim biriminden oluşuyorsa, ve bu birim RA değerinin en az %15’ini karşılaması durumunda,

Belirgin Miktar olarak kabul edilir ve beslenme bildiriminde yer verilir.


Enerji değeri ve besin öğesi miktarlarının hesaplanması

Enerji değeri, Aşağıdaki Tabloda yer alan enerji değerinin hesaplanması için çevrim faktörleri kullanılarak hesaplanır.

Enerji değeri ve besin öğesi miktarları gıdanın satışa sunulduğu haline göre verilir. Ancak uygun durumlarda bu bilgiler, gerekli hazırlama talimatının verilmesi koşuluyla, gıdanın tüketime hazır haline göre verilebilir.

Bildirilen değerler, duruma göre aşağıdaki bilgilere dayanan ortalama değerler olarak verilir ve ambalaj üzerinde “ortalama değer” olarak belirtilebilir:

  • Üreticinin gıda analizleri.
  • Kullanılan bileşenlerin bilinen veya gerçek ortalama değerleri kullanılarak yapılan hesaplama.
  • Genel olarak saptanmış ve kabul görmüş veriler kullanılarak yapılan hesaplama.



Gıdanın 100 gramı veya 100 mL’si üzerinden bildirim

100 g veya 100 mL üzerinden verilen; Enerji değeri birimi kJ veya kCal cinsinden verilir. Aynı birim miktarlar üzerinden Besin öğelerinin ki ise (vitamin ve mineraller hariç) gram cinsinden verilir.  Vitamin ve Mineralalerin birimi ise Referans Alım Değeri tablolarında verilen birimlere göre verilir.

Vitaminler ve mineraller ile ilgili bilgiler verildiğinde, 100 g veya 100 mL üzerinden, referans alım değerlerinin yüzdesi olarak da belirtilir.

Enerji değeri ve  besin öğesi miktarları, 100 g veya 100 mL üzerinden, Aşağıdaki Tabloda yer alan referans alım değerlerinin yüzdesi olarak belirtilebilir.

Bu hükümler uygulandığında aynı görüş alanında olmak kaydıyla bu bilgilere çok yakın bir yerde ‘Ortalama bir yetişkinin referans alım (RA) değeri (8400 kJ / 2000 kcal)’ ifadesine yer verilir.


Gıdanın bir porsiyonu veya tüketim birimi üzerinden bildirim

Kullanılan porsiyon büyüklüğü veya tüketim biriminin ve ambalajın içerdiği porsiyon veya birimlerin adedinin tüketici tarafından kolayca fark edilebilecek şekilde etiket üzerinde belirtilmelidir.

Enerji ve besin öğeleri porsiyon büyüklüğüne göre verildiği takdirde 100 g veya 100 mL üzerinden bildirime ilave olarak yapılır.

  • Vitamin ve minerallerin yüzdesel gösterimi 100 g veya 100 mL üzerinden bildirime ilave olarak verilebilir.
  • Enerji ve besin ögelerinin yüzdesel gösterimi 100 g veya 100 mL üzerinden bildirime ilave olarak veya 100 g veya 100 mL üzerinden bildirim yerine, porsiyon ve/veya tüketim birimi üzerinden verilebilir.

Ambalaj üzerinde tekrar verilen enerji ve besin ögeleri tablosunda  referans alım değerlerinin yüzdesi sadece porsiyon veya tüketim birimi üzerinden verilebilir. Bu durumda, enerji değeri 100 g veya 100 mL üzerinden ve porsiyon veya tüketim birimine göre verilir.

Aşağıda listesi verilen ürünlerde enerji değeri ve besin öğeleri miktarı ve/veya referans alım değerlerinin yüzdesi sadece porsiyon veya tüketim birimi üzerinden verilebilir.

  • Hazır ambalajlı hale getirilmeksizin satılan gıdalar
  • Son tüketicinin talebi doğrultusunda paketlenerek satılan gıdalar
  • Dökme ürünler
  • Toplu tüketim yerlerinde son tüketiciye sunulan hazır ambalajlı olmayan gıdalar

Porsiyon büyüklüğü belirlenmiş gıdalar için tek kullanımlık hazır ambalajda sunulan ancak belirlenmiş porsiyon büyüklüğünün uygulanamadığı gıdalarda tüketim birimi üzerinden bildirim yapılabilir.

Doğrudan tüketilemeyen ve tüketici tarafından başka bir gıdanın hazırlanmasında bileşen olarak kullanılan gıdalarda üreticinin belirlediği porsiyon büyüklükleri kullanılabilir.

Porsiyon büyüklüğü veya tüketim birimi beslenme bildirimine çok yakın bir yerde belirtilir.



Referans alım (RA) oranı ve Beslenme Bildiriminin Gösterim Şekilleri

Enerji değeri ve besin öğesi miktarlarına ait referans alım (RA) oranları, isteğe bağlı olarak gıdaların etiketinde yer alabilir.

Temel görüş alanında “enerji değeri” veya “enerji değeri ile birlikte yağ, doymuş yağ, şekerler ve tuz miktarları”nın tekrar verilmesi durumunda, aşağıda verilen gösterim biçimleri kullanılabilir. Porsiyon veya tüketim birimi üzerinden bildirim yapılması durumunda, ilave olarak, 100 g veya 100 mL üzerinden enerji değerine mutlaka yer verilir.

  • Bu şekillerin ambalaj üzerinde dikey ya da yatay olma zorunluluğu yoktur.
  • Ögeler yukarıda belirtilen görselde ki sıraya göre belirtilir.
  • Şeklin üzerindeki “1 porsiyon/tüketim birimi için” ifadesi en az 8 punto ve altındaki dipnot en az 6 punto olacak şekilde yazılır.
  • Porsiyon veya tüketim birimi üzerinden bildirim yapılması durumunda porsiyon büyüklüğü (x g veya x mL) olarak, tüketim birimi ise bu Yönetmelikte yer alan tanıma uygun şekilde (örneğin 1 dilim (x gram)) belirtilir.
  • Enerji değeri en yakın tamsayıya yuvarlanır.
  • Gram cinsinden verilen değerler virgülden sonra bir ondalık hane olacak şekilde verilir.
  • RA oranları en yakın alt veya üst sayıya yuvarlanır ve tam sayı olarak verilir.
  • Üründe bulunmayan ve ‘0 g’ olarak verilen öğeler için RA oranı bilgisi ‘% 0’ şeklinde gösterilir.
  • Gıdanın enerji değerinin veya besin öğesinin/öğelerinin miktarının ihmal edilebilir düzeyde olduğu durumlarda, bu öğelerle ilgili bilgiler yerine “İhmal edilebilir miktar(lar)da …. içerir” veya benzeri bir ifadeye yer verilebilir ve beslenme bildirimi yapılmışsa, söz konusu ifade bildirime çok yakın bir yerde bulundurulur.

Referans alım (RA) oranları verilirken; tüm bölmelerin rengi, ambalajın zemin rengi ile farklı olmalı ve aynı tonda tek renk olacak şekilde tasarlanmalıdır. Kırmızı, sarı ve yeşil renkler kullanılmamalıdır.



Beslenme Bildirimine Dikkat Edilmesi Gereken Diğer Özellikler

  • Porsiyon büyüklüğü olarak TGK – Etiketleme ve Tüketici Bilgilendirme Yönetmeliği’nin Ek-12’sinde yer alan miktarlar dikkate alınır. Bu ekte yer almayan ürünler için porsiyon büyüklükleri Bakanlıkça belirlenir.
  • Ambalajdaki porsiyon adedi belirtilirken tam sayılar (1; 2;…; 5;… gibi)kullanılır..
  • Ambalajdaki porsiyon adedini hesaplamak için gıdanın ambalajı üzerinde belirtilen net miktarı veya hazırlama talimatı doğrultusunda tüketime hazır hale getirilmiş olan ürünün net miktarı, Ek-12’de verilen porsiyon büyüklüğüne bölünür. Elde edilen değer tam sayı değilse, matematiksel olarak tam sayıya yuvarlanır ve bu durumda porsiyon adedi “yaklaşık …. porsiyon” şeklinde ifade edilir.
  • Enerji değeri ve besin öğesi miktarları, aşağıdaki koşulların sağlanması kaydıyla, kelimeler veya sayıların yanı sıra başka gösterim şekilleri ve/veya grafik formlar veya semboller kullanılarak verilebilir:
    • Doğru ve bilimsel olarak geçerli tüketici araştırması sonuçlarına dayanır ve tüketiciyi yanıltıcı olamaz.
    • İlgili taraflarla yapılan müzakerelerin sonucuna göre geliştirilir.
    • Gıdanın, enerji ve besin öğeleri açısından beslenmedeki katkısını veya önemini kavramada tüketiciye kolaylık sağlar.
    • Bu gösterim veya sunum formlarının ortalama tüketici tarafından anlaşılır olduğuna dair bilimsel olarak geçerli kanıtlarla desteklenir.
    • Farklı gösterim şekillerinin kullanılması durumunda, referans alım değerlerine veya bunların olmaması durumunda, enerji veya besin öğeleri alımı hakkında genel olarak kabul edilmiş bilimsel önerilere dayandırılır.
    • Tarafsız ve adil olur.
    • Uygulandığında malların serbest dolaşımını engellemez.